Περί του νομοσχεδίου με τίτλο: «Ο περί Ίδρυσης Υφυπουργείου Πολιτισμού και περί Διορισμού Υφυπουργού Πολιτισμού παρά τω Προέδρω και συναφών θεμάτων Νόμος του 2021»

***Η Efimerida-Cy φιλοξενεί αρθρογραφία, απόψεις και τοποθετήσεις από όλους τους χώρους και το όλο φάσμα του κοινωνικού γίνεσθαι της Κύπρου***.

Η δομή της διαχείρισης του πολιτισμού (καθώς και του περιβάλλοντος), όσον αφορά τις κρατικές υπηρεσίες είναι ευρύτατα παραδεκτό ότι χρειάζεται αναδιάρθρωση, για την αναβάθμιση της διαχείρισης του.

Η αναβάθμιση αυτή θα έπρεπε κατά την άποψή μας, να αφορά στην απόκτηση  σχετικής αυτοτέλειας, και στην υιοθέτηση στρατηγικού σχεδιασμού και πολιτικής, για την ανεύρεση, διάσωση, συντήρηση, προστασία, ανάδειξη, προβολή, και ανάπτυξης της πολιτισμικής κληρονομιάς και του σύγχρονου πολιτισμού, αλλά  και δημιουργίας, εποπτικής αρχής για την εφαρμογή των πολιτικών που αφορούν τόσο στον υλικό, όσο και τον άυλο πολιτισμό.

Ο ουσιαστική αυτή στόχευση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με αποφάσεις για  σημαντική ενίσχυση των φορέων πολιτισμού σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, αλλά και δομές διοικητικής υποστήριξης και ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, δηλαδή θα ήταν αναμενόμενο η απόφαση αυτή να συνοδεύεται με κάποιες οικονομικές πρόνοιες, ως προϋπόθεση και μέσον επίτευξης των στόχων.

Ο χώρος του άυλου πολιτισμού αφορά κυρίως στα γράμματα, τις τέχνες, τεχνικές, χειροτεχνία, λαϊκή δημιουργία, και ο υλικός  αφορά κυρίως τις αρχαιότητες, τα παραδοσιακά και ιστορικά κτήρια, τις περιοχές ειδικού χαρακτήρα, το φυσικό και πολιτιστικό τοπίο και τα φυσικά μνημεία.

Του άυλου πολιτισμού επιλαμβάνονται σήμερα οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες (Υπουργείο Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας), η Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας (Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας) και ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου.

Του υλικού Πολιτισμού επιλαμβάνεται το Τμήμα Αρχαιοτήτων (Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων) και το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως – Κλάδος Διατήρησης της Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Υπουργείο Εσωτερικών), ενώ ευθύνη για την προστασία και τη διαχείριση του φυσικού και του πολιτιστικού τοπίου και του περιβάλλοντος επιμερίζεται  το Τμήμα Περιβάλλοντος (Υπουργείο Γεωργίας,  Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος).

Τι προτείνει το τρέχον νομοσχέδιο;

Προτείνει τη δημιουργία Υφυπουργείου Πολιτισμού, με την απόσπαση των πιο πάνω Υπηρεσιών (πλην του Κλάδου Διατήρησης – Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως και του Υπηρεσίας Περιβάλλοντος), οι οποίες είναι ενταγμένες σε Υπουργεία, και την υπαγωγή τους σε ένα Υφυπουργείο Πολιτισμού, το οποίο παρουσιάζεται εκ πρώτης όψεως αυτοτελές, αλλά στην ουσία ο Υφυπουργός δεν θα είναι μέλος του Υπουργικού Συμβούλιου και δεν θα διαχειρίζεται πιστώσεις ενός αυτόνομου δικού του  προϋπολογισμού, αλλά θα υπάγεται κατευθείαν κάτω από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας!

Το τρέχον νομοσχέδιο «επιλέγει» επίσης, όπως μέρος του υλικού πολιτισμού και δη μόνο το Τμήμα Αρχαιοτήτων να υπαχθεί στο εν λόγω Υφυπουργείο, αποφεύγοντας να εντάξει και τους Κλάδους των παραδοσιακών και ιστορικών κτηρίων και κατασκευών,  των Περιοχών Ειδικού Χαρακτήρα, του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου και των φυσικών μνημείων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού, προσκλήθηκαν για να εκφράσουν απόψεις 16 φορείς των Γραμμάτων και Τεχνών, αλλά κανένας φορέας από τον χώρο της Υλικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Ακόμη και για τις Αρχαιότητες το Νομοσχέδιο παρουσιάζεται αμήχανο, γιατί ως αρχαιότητες αναφέρει: «τον αρχαιολογικό πλούτο και τον αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό της Κύπρου, ιδιαίτερα δε τους χώρους και τα μνημεία του καταλόγου της Παγκόσμιας Κληρονομιάς (UNESCO), όπως επίσης και τον Βυζαντινό Πολιτισμό και τα μνημεία της μεσαιωνικής ευρωπαϊκής και άλλης κληρονομιάς και άλλους χώρους ή μνημεία».

Και όμως με την ένταξη της στην ΕΕ η Κύπρος, πρόσθεσε περιόδους ανθρώπινου πολιτισμού σε αυτές των υπολοίπων χωρών-μελών αφού οι αρχαιότητες στο νησί ξεκινούν από την προϊστορική – προνεολιθική περίοδο (9000 – 10000 π.Χ. ) με συνολική ιστορία τουλάχιστον 11 χιλιάδων χρόνων!

Αντιλαμβανόμαστε ότι από το 1964, και μετά την αποχώρηση των Τ/Κ αξιωματούχων του Κράτους  από τις θέσεις τους, στον τομέα του Συνταγματικού Δικαίου, η Κυπριακή Δημοκρατία λειτουργεί στη βάση του Δικαίου της Ανάγκης, για την ομαλή λειτουργία των τριών εξουσιών της (νομοθετική, εκτελεστική, δικαστική). Με βάση το πιο πάνω δεδομένο είναι αδύνατο να θεσμοθετηθούν νέα υπουργεία, με εξαιρέσεις όπως την περίπτωση της δημιουργίας του Υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας.

Αποτέλεσμα και μοναδικό φαινόμενο των «καιρών» είναι να έχουν ήδη δημιουργηθεί τρία Υφυπουργεία και να διοριστούν επιπλέον13 Επίτροποι για διάφορους τομείς! Ορισμένα υφυπουργεία ή Επίτροποι έχουν αναπληρώσει κενά, αφού πράγματι δεν καλύπτονταν οι συγκριμένες λειτουργίες ή ήσαν καταχωνιασμένες σε κάποιο υπουργείο. Ορισμένοι από αυτούς προσπαθούν να συντονιστούν με το Έργο των κρατικών Υπηρεσιών, προσπαθώντας κατά κάποιο τρόπο να χαράξουν πολιτική χωρίς να έχουν την απαραίτητη υποδομή οι ίδιοι.

Και ερωτούμε: έχει γίνει ήδη κάποια μελέτη για τη βιωσιμότητα των εν λόγω Υφυπουργείων και Γραφείων Επιτρόπων, ή κατά πόσον έχει διενεργηθεί κάποια σύγκριση των κονδυλίων που δαπανούνται για αυτά, έτσι ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα τους σε αντιπαραβολή με την ενδεχόμενη ενίσχυση, αναβάθμιση αυτών των κλάδων ή τμημάτων μέσα στην ίδια τη δομή των Υπουργείων προέλευσής τους;

Ειδικά στην περίπτωση δημιουργίας Υφυπουργείου με την ένταξη σε αυτό και των Αρχαιοτήτων, λόγω του ότι Υφυπουργείο δεν προβλέπεται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε περίπτωση λύσης του κυπριακού προβλήματος δεν εξασφαλίζεται η διαχείριση και η προστασία των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς σε όλη την έκταση της Κύπρου από ένα ενιαίο φορέα, δηλαδή το Τμήμα Αρχαιοτήτων ως μία ομοσπονδιακή οντότητα, που είναι και η επιθυμία της ελληνοκυπριακής πλευράς στις συνομιλίες. Κινδυνεύουμε δηλαδή να έχουμε στο τέλος ένα υφυπουργείο για τις αρχαιότητες στο νότιο μέρος του νησιού και ένα υφυπουργείο στο βόρειο!

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων και ο Κλάδος Διατήρησης του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως χρειάζονται σημαντική αναδιάρθρωση των δομών τους και σημαντική ενίσχυση σε οικονομικούς πόρους και σε ανθρώπινο δυναμικό, αλλά και σε υλικοτεχνική υποδομή. Παρά την σημαντική δουλειά που επιτελούν, τόσο το Τμήμα Αρχαιοτήτων, όσο και ο Κλάδος Διατήρησης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, οι οικονομικοί πόροι που σταθερά διαθέτει το κράτος για τις υπηρεσίες αυτές είναι πενιχροί και καλύπτουν περισσότερο στοιχειώδεις λειτουργικές ανάγκες για την ύπαρξή τους, παρά στρατηγικούς σχεδιασμούς και πολιτικές, για να επιτελέσουν τον ουσιαστικό τους ρόλο στην κοινωνία. Ελλείπουν από τις υπηρεσίες αυτές δομές οι οποίες θα τους επέτρεπαν να απορροφήσουν ουσιαστικές πιστώσεις από πολιτικές των περιφερειακών ταμείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης  που θα επέφερε τεράστια οφέλη στην αειφόρο βιώσιμη ανάπτυξη του τόπου.  Οι αρχαιότητες, οι παραδοσιακές και ιστορικές οικοδομές, το φυσικό και πολιτισμικό τοπίο απειλούνται καθημερινά από κάθε είδους επιβουλές, αναπτυξιακές, φθορά, εγκατάλειψη, απουσία εγκαίρου και επαρκούς έλεγχου και διαχείρισης, τόσο στην ελεύθερη πλευρά της πατρίδος μας όσο και στην κατεχόμενη.

Δεν υπάρχουν περιθώρια πειραματισμών και μετακινήσεων, άνευ ουσιαστικής στόχευσης, αλλά επείγει η αναγνώριση των δομικών προβλημάτων των υφιστάμενων δομών και η επίλυσή τους και η τοποθέτηση του Πολιτισμού – υλικού και άυλου στην κορυφή των προτεραιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Αντωνία Θεοδοσίου

Αντιπρόεδρος ICOMOS – Παράρτημα Κύπρου

Αρχιτέκτονας – Μηχανικός Περιβάλλοντος

Υποψήφια Βουλευτής Λευκωσίας

Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s